 Bazı üniversiteler, internet siteleri ve gezi rehberleri de bu görüşte: Yazılıkaya Platosu “Eskişehir sınırları içinde” diye tanımlanıyor. ([Evde Bitkisel Tedavi][2])
Ama mesele bu kadar basit değil — bazı kaynaklar ise Yazılıkaya’nın aslında Çorum il sınırlarında, eski uygarlıkların kutsal alanlarından biri olduğu görüşünde. ([Vikipedi][3])
Dolayısıyla, “Yazılıkaya Platosu hangi ilde?” sorusu, tek bir kesin yanıt vermekten çok, tarihsel, coğrafi ve isimsel karışıklıkları beraberinde getiriyor. Şimdi bu karmaşıklığı dürüstçe açalım.
—
Neden bu kadar çelişkili: Eskişehir mi, Çorum mu?
Eskişehir merkezli kaynaklar, Yazılıkaya’yı Han ilçesine bağlı olarak konumlandırıyor. Bu görüşe göre plato, İç Anadolu’nun bozkır düzlüklerinden biri; turistlerin, doğaseverlerin gezi listesinde. ([Habertürk][4])
Buna karşılık tarihsel-literatür, arkeolojik kaynaklar ve eski uygarlıklara dair referanslar, Yazılıkaya’nın asıl ününün peki Hattuşaş (Hitit İmparatorluğu’nun başkenti) ile ilişkili olduğundan yola çıkar. Bu bağlamda Yazılıkaya, Çorum sınırlarında kabul ediliyor. ([Vikipedi][3])
Kimi sitelerde ise Yazılıkaya’nın “plato” olarak değil de “antik kutsal alan / kaya tapınağı / kaya kabartması” anlamında kullanıldığı belirtiliyor — bu da ad karmaşasını derinleştiriyor. ([En Meshur][5])
Yani kısaca: bazıları Yazılıkaya’yı doğal/turistik bir plato olarak; bazıları ise antik bir kutsal merkez — ve bu yüzden il/ilçe/konum tanımı büyük ölçüde değişiyor.
—
Bu belirsizlik neden önemli?
Tarihi değer açısından: Eğer Yazılıkaya, Hitit dünyasının içinde, Hattuşaş’a yakın bir kutsal mekân ise — bulunduğu ilin coğrafi kaydı, koruma statüsü, arkeolojik kazı izni ve restorasyon öncelikleri farklı okunur. Çorum sınırı içinde olan bir antik alan ile, turistik bir gezi alanı olarak Eskişehir sınırında görülen plato birbirinden çok farklı algılanır.
Turizm & tanıtım açısından: Eğer Eskişehirli turistler “Yazılıkaya Platosu’nu gezeceğim” deyip yola çıkarsa ama oraya ait tarihsel kayıtlar Çorum’a ait olursa — bu hem yanlış yönlendirme hem de tarihi değerin gözden kaçması anlamına gelir.
Kimlik & aidiyet açısından: Bazıları için Yazılıkaya, “Eskişehir’in bozkır doğası ve tarihi mirası” olarak önemlidir; bazıları için ise “Hitit uygarlığının kalbi”nin parçasıdır. Bu durum, yerel tarih ve kimlik algısını da etkiler.
—
Neden tartışmalı? Bazı provokatif sorular
Bu kadar çelişkili konum bilgisi — araştırmacıların, turist rehberlerinin ve hatta devlet kurumlarının bile ortak bir karara varamaması — bize neyi gösteriyor? “Gerçek bilgiye” ulaşmak bu kadar mı zor?
Turizm amaçlı konumlandırma (Eskişehir) ile arkeolojik-historik konumlandırma (Çorum) bir arada kullanılabiliyorsa — bu bir artı mı, yoksa tarihi değerin yozlaşması tehlikesi mi?
Eğer Yazılıkaya “plato” adı altında pazarlanıyorsa, tarihsel kutsallığını yitirip sıradan bir gezi alanına mı dönüşüyor? Bu, antik mirasa saygısızlık değil mi?
—
Ne yapmalı? Doğru bilgi için yaklaşım önerisi
Öncelikle kaynak sorgulaması yapmak — hangi “Yazılıkaya” kastedildiğini netleşmek: Plato mu, antik tapınak alanı mı ?
Yerinde inceleme ve tarihselleme: Coğrafi konum, idari sınırlar ve tarihi literatür karşılaştırılmalı.
Turist rehberleri & tanıtım materyalleri dikkatle kullanılmalı; eğer bir alanda belirsizlik varsa, ziyaretçiye şeffaf bilgi verilmeli.
—
Sonuç: Tek bir doğru yok – ama karışıklığa meydan verilmemeli
Yazılıkaya Platosu’nun “hangi ilimizde olduğu” sorusunda yaşanan kafa karışıklığı, aslında derin bir sorunu gözler önüne seriyor: tarih, coğrafya, turizm ve kimlik arasındaki gerilim. Bu gerilim, yanlış anlaşılmalara, tanıtım hatalarına, hatta arkeolojik mirasın göz ardı edilmesine yol açabilir.
Yazılıkaya adı altında konuştuğumuz her alan — ister Eskişehir’in bozkırı, ister Çorum’un antik toprağı — kendine özgü bir hikâyeyi hak ediyor. Ama bu hikâyeyi doğru yazmak, belirsizlikleri bastırmak yerine yüzleşmekle mümkün.
Sizce bu konuda belirsizlikler — “turistik pazarlama” kurbanı mı, yoksa yüzeysel tarih okumasının sonucu mu? Bu soruyu gündeme getirmek, belki de Yazılıkaya’nın hakkını korumanın ilk adımıdır.
[1]: “Yazılı, Han”
[2]: “Yazılıkaya Platosu Nerede – evdebitkiseltedavi.com.tr”
[3]: “Yazılıkaya”
[4]: “Yazılıkaya platosu nerede? Yazılıkaya platosu hangi şehirde, ilde, bölgede?”
[5]: “Yazılıkaya Platosu Nerede”